เมื่อเข้าสู่ช่วงต้นเดือนกรกฎาคม แม้ในประเทศไทยจะเป็นช่วงฤดูฝน แต่ในญี่ปุ่น กลิ่นอายฤดูร้อนจะเริ่มชัดเจนขึ้น พร้อมบรรยากาศกิ่งไผ่ที่ประดับประดาด้วยกระดาษสีสันสดใสตามสถานที่ต่างๆ นั่นคือสัญญาณของ “เทศกาลทานาบาตะ” (Tanabata) หรือ เทศกาลแห่งดวงดาว ซึ่งตรงกับวันที่ 7 เดือน 7 ของทุกปี เทศกาลนี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่การประดับตกแต่งเพื่อความสวยงาม แต่เป็นวัฒนธรรมที่หยั่งรากลึกในจิตใจของคนญี่ปุ่น ซึ่งผสมผสานตำนานความรักอันแสนโรแมนติกและความเชื่อเรื่องการขอพรจากดวงดาวเข้าไว้ด้วยกัน

 

ตำนานรักนิรันดร์บนทางช้างเผือก 

จุดเริ่มต้นของทานาบาตะมาจากตำนานจีนเรื่อง “เจ้าหญิงโอริฮิเมะ” (ดาวเวกา) ลูกสาวเทพเจ้าแห่งสวรรค์ผู้เก่งกาจด้านการทอผ้า และ “ฮิโกโบชิ” (ดาวอัลแตร์) ชายเลี้ยงวัวที่ขยันขันแข็ง ทั้งคู่ตกหลุมรักกันและแต่งงานกัน แต่ความรักกลับทำให้ทั้งสองละเลยหน้าที่ จนเทพเจ้าผู้ครองสวรรค์พิโรธ และสั่งให้แยกทั้งคู่ไว้คนละฝั่งของ “แม่น้ำแห่งสวรรค์” (อะมาโนะกาวะ หรือทางช้างเผือก) ด้วยความโศกเศร้า เทพเจ้าจึงยอมผ่อนปรนให้ทั้งคู่ได้พบกันเพียงปีละครั้งในวันที่ 7 เดือน 7 โดยมีฝูงนกกางเขนแผ่ปีกเป็นสะพานให้เดินข้ามมาหากัน

 

“ทังซะกุ” และสีสันแห่งความปรารถนา 

หัวใจสำคัญของเทศกาลที่สะท้อนวัฒนธรรมญี่ปุ่นได้ชัดเจนที่สุด คือการเขียนคำอธิษฐานลงบนกระดาษสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่เรียกว่า "ทังซะกุ" (Tanzaku) แล้วนำไปแขวนบนกิ่งไผ่ การเลือกสีของกระดาษมีความหมายแฝงตามความเชื่อเรื่องธาตุทั้ง 5 ของจีน

• สีเขียว/ฟ้า: แทนธาตุไม้ สื่อถึงการเติบโต การพัฒนาความรู้และทักษะ
• สีแดง: แทนธาตุไฟ สื่อถึงความกตัญญูและคำขอบคุณต่อผู้มีพระคุณ
• สีเหลือง: แทนธาตุดิน สื่อถึงความสำเร็จในความสัมพันธ์และความศรัทธา
• สีขาว: แทนธาตุทอง สื่อถึงความมีวินัย ความถูกต้อง และความมุ่งมั่นสู่เป้าหมาย
• สีม่วง/ดำ: แทนธาตุน้ำ สื่อถึงปัญญาและการเรียน

นอกจากนี้ยังมีเครื่องประดับกระดาษอื่นๆ ที่มีความหมายมงคล เช่น “คามิโกะ” (ตุ๊กตากระดาษ) เพื่อขอให้มีฝีมือเย็บปักดีขึ้นหรือปัดเป่าโรคภัย และ “โอริสึรุ” (นกกระเรียน) เพื่อขอให้อายุยืนยาว

 

รสชาติของฤดูร้อนและงานเฉลิมฉลองที่ยิ่งใหญ่ 

ในวันทานาบาตะ ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทาน “โซเม็ง” หรือเส้นหมี่สีขาวเรียวยาวที่ดูคล้ายสายธารของทางช้างเผือกหรือด้ายทอผ้าของเจ้าหญิงโอริฮิเมะ รวมถึงการใช้ “กระเจี๊ยบเขียว” (Okra) ที่เมื่อหั่นแล้วจะเป็นรูปดาวมาประดับอาหารเพื่อให้เข้ากับบรรยากาศ

 

สำหรับนักท่องเที่ยว เทศกาลที่ยิ่งใหญ่ที่สุดคือ “เทศกาลเซ็นไดทานาบาตะ” ในจังหวัดมิยางิ ซึ่งมีการประดับโคมกระดาษขนาดยักษ์และพู่กระดาษ "ฟุกินากาชิ” ยาวกว่า 4 เมตรทั่วเมือง ส่วนในโตเกียวก็มี “เทศกาลอาซากายะทานาบาตะ” ที่โดดเด่นด้วยการประดับกระดาษรูปตัวการ์ตูนต่างๆ

 

มารยาทและเคล็ดลับในการขอพร 

เพื่อให้คำอธิษฐานมีประสิทธิภาพ คนญี่ปุ่นมีความเชื่อเล็กๆ น้อยๆ ว่าควรหลีกเลี่ยงการเขียนข้อความเชิงลบ และควรเขียนในลักษณะที่แสดงความมุ่งมั่น เช่น “จะสามารถทำ...ได้” แทนคำว่า "อยากเป็น..." เพื่อเป็นการสร้างแรงผลักดันให้ตัวเองทำตามเป้าหมายให้สำเร็จ

 

เทศกาลทานาบาตะจึงไม่ใช่แค่เรื่องของดวงดาว แต่เป็นช่วงเวลาที่ชาวญี่ปุ่นได้ย้ำเตือนถึงความสำคัญของหน้าที่ ความกตัญญู และความพยายามที่จะทำความปรารถนาของตนให้เป็นจริง

วันที่ 7 เดือน 7 เวียนมาบรรจบอีกครั้ง ไดจังกับเพื่อนพี่โอทีเชิญชวนทุกท่านมาอธิษฐานขอพรเพื่อความเป็นสิริมงคลแก่ชีวิตกันค่ะ